Есте сақтау қабілетін қалай жақсартуға болады: қарапайым әрі тиімді тәсілдер

Жақсы жады — туа біткен қабілет емес, оны дамытуға әрі жаттықтыруға болатын дағды. Қазіргі нейробиология есте сақтау қабілеті назарға, ассоциацияларға және эмоцияларға тікелей байланысты екенін дәлелдейді. Төменде нейробиолог әрі «Супержұлдызды миыңыз» кітабының авторы Кайя Норденген ұсынған, күнделікті өмірде оңай қолдануға болатын практикалық кеңестер берілген.

Біз көбіне сыртқы көмекшілерге сүйенеміз: сатып алу тізімдері, телефондағы жазбалар, күнтізбелер мен еске салғыштар. Бұл ыңғайлы, алайда телефонның қуаты таусылса — дүкенге не үшін келгенімізді де ұмытып қалуымыз мүмкін.
Жады да бұлшықет секілді жаттығуды қажет етеді. Оны үнемі қолдансаңыз, ми жылдамырақ әрі тиімдірек жұмыс істей бастайды — мейлі ол жұмыс, оқу немесе тұрмыстық істер болсын.

Танысқаннан кейін адамның есімін бірден ұмытып қалу — жиі кездесетін жағдай. Бірақ бұл көбіне жадының әлсіздігінен емес, назардың жеткіліксіздігінен болады. Танысу сәтінде біз өзіміздің қалай көрінетінімізді, не айтатынымызды, қандай әсер қалдыратынымызды ойлаймыз — ал есім сол сәтте «жоғалып кетеді».

Не істеу керек:

• танысу кезінде есімге назар аударыңыз;
• естіген бойда есімді дауыстап қайталаңыз;
• есімді белгілі бір бейнемен, сыртқы ерекшелікпен немесе таныс адаммен байланыстырып көріңіз.

Мысалы:
«Танысқаныма қуаныштымын, Санни» — осылайша бір-ақ рет қайталау есімнің жадта сақталу мүмкіндігін айтарлықтай арттырады.

Ми эмоция немесе бейне тудыратын ақпаратты әлдеқайда жақсы есте сақтайды. Ассоциация неғұрлым айқын әрі тосын болса, соғұрлым естелік берік болады.

Мысалы, адамның аты Санни делік:

• егер оның терісінің реңкі жылы болса — күннің батуын елестетуге болады;
• ал керісінше өте бозғылт болса — жымиып тұрып: «Күнді мүлде көрмеген Санни» деп ойлауға болады.

Көңілді әрі қызық бейнелер эмоционалдық жадты белсендіреді және ақпараттың «жабысып қалуына» көмектеседі.

Қосымша әдіс — кейінірек қайталау. Мәселен, кешкі ас кезінде күн қалай өткенін айтып отырып, іштей немесе дауыстап: «Бүгін Саннимен таныстым» деп еске түсіріңіз. Бұл нейрондық байланыстарды күшейтеді.

Ең тиімді әдістердің бірі — маршрут әдісі (немесе «жады сарайы»). Бұл тәсіл мидың абстрактілі сөздерге қарағанда қозғалыстар мен кеңістікті оңай есте сақтайтынына негізделген.

Мысал:
Сатып алу тізімін есте сақтау керек делік:
картоп, қызанақ, балалар тағамы, чипсы және кофе.

Үй ішіндегі жолды елестетіңіз:

• картоп баспалдақпен домалап түсіп жатыр;
• дәлізде қызанақтарды жонглёрше лақтырып ұстап тұрсыз;
• ваннада балалар тағамының құтысын нысанаға лақтырып жатырсыз;
• ыстық картоп чипсыларының үстімен жүріп өтесіз;
• ал соңында ас үйде сізді хош иісті бір кесе кофе күтіп тұр.

Дүкенге келгенде осы жолды ойша «жүріп өтсеңіз», тізім өздігінен есіңізге түседі.

Жады — «сақтау» батырмасы емес.
Бұл — мынадай элементтер қатысатын күрделі үдеріс:

• назар;
• қозғалыс;
• эмоциялар;
• ассоциациялар.

Егер сіз сөздер тізімін жай ғана қайталаған болсаңыз, нәтиже әлдеқайда әлсіз болар еді. Мидың қалай жұмыс істейтінін түсіну арқылы ақпаратты тезірек, тереңірек және ұзақ уақытқа есте сақтауға болады.

Жадыны дамыту дағдылары:

• жұмыс пен оқуда;
• күнделікті өмірде;
• жаңа адамдармен танысқанда;
• квиздер мен викториналарда;
• өзіне деген сенімділік пен қарым-қатынаста өте пайдалы.

Адамдардың есімдерін есте сақтау арқылы сіз оларға назар мен құрмет көрсетесіз — ал бұл әрдайым жақсы әсер қалдырады.

Тәжірибе мәселесі

Жадыны жақсарту — жасқа немесе «туа біткен қабілетке» емес, тәжірибеге байланысты. Ассоциацияларды, қайталауды және қиялды пайдаланыңыз — сонда сіз қаншалықты көп нәрсені оңай әрі қызыға отырып есте сақтай алатыныңызға таңғаласыз.